Dagelijks twintig dodelijke valincidenten
met name in de ouderenzorg
Door Verpleeg Collectief – op basis van analyse van CBS-cijfers
In Nederland overlijden dagelijks gemiddeld twintig mensen als gevolg van een accidentele val. Dat komt neer op 7,3 duizend overlijdens in 2024, een stijging van 5 procent ten opzichte van 2023 en ruim vier keer zoveel dan 25 jaar geleden. Daarmee is vallen inmiddels structureel de meest voorkomende niet-natuurlijke doodsoorzaak in Nederland. Dit blijkt uit een analyse van doodsoorzaken door het Centraal Bureau voor de Statistiek, die door Verpleeg Collectief is verdiept en geduid vanuit zorgperspectief.
Wat wordt verstaan onder een accidentele val?
Een overlijden door een accidentele val betreft situaties waarin iemand struikelt, uitglijdt of valt, en binnen dertig dagen daarna aan de gevolgen overlijdt. Valincidenten met vervoermiddelen, zoals fiets- of auto-ongelukken, vallen hier nadrukkelijk niet onder en worden geregistreerd als vervoersongevallen.
Heupfracturen en hoofdletsel domineren
Van alle mensen die in 2024 overleden na een accidentele val had 56 procent een heupfractuur als belangrijkste verwonding. Daarnaast liep 21 procent ernstig hoofdletsel op. Deze cijfers onderstrepen hoe kwetsbaar vooral oudere mensen zijn bij een val, zelfs bij relatief lage impact. Ouderen kunnen extra kwetsbaar zijn door osteoporose. Osteoporose (botontkalking) is een aandoening waarbij botten bij het ouder worden (vooral na 50-60 jaar) sneller botweefsel verliezen dan opbouwen, waardoor ze brozer worden en makkelijker breken. Het is vaak onzichtbaar tot een breuk optreedt, met name de heupen zijn kwetsbaar.
Structurele stijging, ook gecorrigeerd voor vergrijzing
Wanneer rekening wordt gehouden met bevolkingsgroei en vergrijzing, laat het sterftecijfer door accidentele vallen tot eind jaren negentig een daling zien, vooral bij vrouwen. Vanaf circa 2010 is echter sprake van een scherpe kentering: het aantal overlijdens verdubbelde in veertien jaar tijd. Deze trend wijst erop dat vergrijzing alleen de stijging niet verklaart.
Vrouwen van 80 jaar en ouder het zwaarst getroffen
Vooral zeer oude mensen lopen een hoog risico. In 2024 was:
- 15 procent van de overledenen tussen 70 en 80 jaar
- 45 procent tussen 80 en 90 jaar
- 36 procent 90 jaar of ouder
Vrouwen zijn sterk oververtegenwoordigd in de hoogste leeftijdsgroepen. Bij de 80-plussers was 61 procent vrouw, bij de 90-plussers zelfs 76 procent. De gemiddelde leeftijd bij overlijden door een val lag in 2024 op 83 jaar voor mannen en 87 jaar voor vrouwen.
De cijfers per duizend inwoners laten vooral bij vrouwen een zorgwekkende stijging zien. Zo nam het aantal overleden vrouwelijke 90-plussers door een accidentele val toe van 9,6 per duizend in 2015 naar 20,2 per duizend in 2024. Ook bij vrouwelijke tachtigers is bijna een verdubbeling zichtbaar.
Vallen veruit grootste niet-natuurlijke doodsoorzaak
Van alle mensen die in 2024 overleden aan een niet-natuurlijke doodsoorzaak, stierf 63 procent door een accidentele val. Ter vergelijking: in 2015 was dit nog 48 procent. Daarmee overstijgt vallen ruimschoots andere oorzaken zoals zelfdoding, vervoersongevallen en geweld.
Zorginstellingen steeds vaker het toneel
Een opvallende en zorgwekkende bevinding uit de analyse is het grote aandeel mensen dat zorg ontving vanuit de Wet langdurige zorg (Wlz) in een zorginstelling. Van de 7,3 duizend overledenen in 2024:
- ontvingen 5 duizend mensen Wlz-zorg
- woonde 85 procent daarvan in een zorginstelling
In Wlz-instellingen was een accidentele val in 7,7 procent van alle overlijdens de doodsoorzaak, tegenover 3,1 procent in 2015. Ook bij mensen met Wlz-zorg die thuis woonden is een stijging zichtbaar, maar minder sterk.
Daarnaast had 78 procent van de overledenen Wlz-zorg vanwege dementie of een andere psychogeriatrische aandoening, wat het belang van toezicht, valpreventie en personele bezetting extra benadrukt.
Reflectie vanuit Verpleeg Collectief
De cijfers laten volgens Verpleeg Collectief zien dat dodelijke valincidenten geen onvermijdelijk neveneffect van ouder worden zijn, maar een structureel en groeiend zorgprobleem. De combinatie van hoge leeftijd, cognitieve problematiek, fysieke kwetsbaarheid en druk op de langdurige zorg vraagt om gerichte actie: betere preventie, voldoende deskundig personeel en meer aandacht voor veilige leefomgevingen.
Zonder ingrijpen dreigt het aantal dodelijke valincidenten de komende jaren verder toe te nemen – met grote gevolgen voor cliënten, zorgprofessionals en de samenleving als geheel.
Verpleeg Collectief ziet dat in de persoonlijke zorg aan huis, waarbij 24 uur lang 1 op 1 zorg wordt verleend het aantal valincidenten beduidend minder is en minder vaak een fatale afloop heeft.
