Zzp'er in de zorg: 8 kenmerken die volgens de rechter belangrijk zijn
Kan een zzp'er in de zorg echt zelfstandig werken zonder dat sprake is van schijnzelfstandigheid? Ja, dat kan. Maar het gaat niet alleen om wat er in een contract staat. De manier waarop zzp'ers en opdrachtgevers in de praktijk samenwerken is minstens zo belangrijk.
Een recente uitspraak van de kantonrechter laat zien welke omstandigheden daarbij een rol kunnen spelen. In de betreffende zaak oordeelde de rechter dat geen sprake was van een arbeidsovereenkomst. De samenwerking kon daarom worden voortgezet op basis van een overeenkomst van opdracht.
Voor ons bij Verpleeg Collectief bevestigt deze uitspraak iets wat wij belangrijk vinden: zelfstandig werken in de zorg is juridisch niet uitgesloten, maar vraagt wel om een werkwijze die daadwerkelijk past bij zelfstandig ondernemerschap.
Op deze pagina zetten we de 8 kenmerken die in deze uitspraak naar voren komen op een rij. Ze bieden praktische aanknopingspunten voor zzp'ers in de zorg én organisaties die met zelfstandige zorgprofessionals willen samenwerken.
Iedere arbeidsrelatie wordt beoordeeld op basis van alle feiten en omstandigheden van het individuele geval.
Schijnzelfstandigheid in de zorg: waar gaat het eigenlijk over?
Van schijnzelfstandigheid kan sprake zijn wanneer iemand formeel als zzp'er werkt, maar de samenwerking in de praktijk kenmerken heeft van een dienstverband.
Bij de beoordeling is niet alleen de titel van de overeenkomst bepalend. Er wordt gekeken naar de feitelijke uitvoering van het werk en de volledige samenwerking tussen partijen.
Dat is een belangrijk uitgangspunt voor de zorg. Zorgprofessionals kunnen zelfstandig werken, maar de manier waarop een opdracht wordt georganiseerd moet daarbij passen. Denk aan vrijheid in de uitvoering van het werk, het kunnen weigeren van opdrachten / diensten, ondernemerschap en de mate waarin iemand onderdeel is van de organisatie.
De Hoge Raad heeft eerder bevestigd dat bij de beoordeling van een arbeidsrelatie alle relevante omstandigheden in samenhang moeten worden bekeken. Daarbij kan ook de manier waarop iemand zich als ondernemer in het economisch verkeer gedraagt volwaardig meewegen. Draag je bijvoorbeeld zelf het ondernemersrisico als een client niet op tijd betaald? Zorg je zelf voor vervanging bij ziekte binnen een zorgteam?
De rechter bevestigt: zzp'ers in de zorg zijn niet automatisch schijnzelfstandig
In een recente zaak stond de vraag centraal of de manier van samenwerken moest worden gezien als een dienstverband.
De kantonrechter kwam tot het oordeel dat in deze specifieke zaak geen sprake was van een arbeidsovereenkomst. De feitelijke werkwijze speelde daarbij een belangrijke rol.
De vraag is niet of iemand zzp'er mag zijn. De relevante vraag is hoe de opdracht en de samenwerking in de praktijk zijn vormgegeven.
8 kenmerken die kunnen helpen schijnzelfstandigheid in de zorg te voorkomen
1. Werk met een duidelijke opdracht
Voor de zorg betekent dit dat het verstandig is om helder te zijn over de opdracht. Wat is de aanleiding? Wat is het doel? Welke inzet is nodig en wanneer eindigt de opdracht? De zorgdoelen kun je verwerken in het online zorgplan. Is de zorg gericht op comfort, op vooruitgang of op ondersteuning bij geleidelijke achteruitgang.
2. De zorgprofessional heeft ruimte om zelf te bepalen hoe het werk wordt uitgevoerd
Een belangrijk onderscheid tussen een werknemer en een zelfstandige is de ruimte voor professionele autonomie.
In de betreffende zaak werd meegewogen dat cliënt en zorgprofessional samen afspraken over de ondersteuning en de momenten waarop deze werd geleverd. Zorgvrager en client overleggen samen op het adres hoe de zorg eruit komt te zien in de praktijk.
Dat betekent niet dat een opdrachtgever helemaal geen afspraken mag maken. Natuurlijk zijn kwaliteit, veiligheid en het gewenste resultaat belangrijk. Maar sturen op het resultaat is iets anders dan voortdurend bepalen hoe een zelfstandig professional zijn of haar werk moet uitvoeren.
Voor Verpleeg Collectief is professionele zelfstandigheid dan ook een belangrijk uitgangspunt: een ervaren zorgprofessional is verantwoordelijk voor de professionele uitvoering van de opdracht.
3. Verantwoording afleggen is niet automatisch hetzelfde als werken onder gezag
Zorgprofessionals moeten kunnen laten zien welke zorg of ondersteuning zij hebben geleverd. Rapporteren en zorgvuldig vastleggen horen bij professioneel werken in de zorg.
In de uitspraak hielden de zzp'ers hun werkzaamheden bij via een app. De rechter zag dit niet automatisch als bewijs dat sprake was van een arbeidsovereenkomst.
Dat is een belangrijk onderscheid. Administratieve verantwoording of rapportage betekent niet automatisch dat er sprake is van werkgeversgezag.
De context blijft daarbij belangrijk. Er moet worden gekeken naar de manier waarop verantwoording wordt afgelegd en naar de totale samenwerking.
4. Zelf verantwoordelijkheid kunnen nemen voor vervanging kan wijzen op zelfstandigheid
Ook de mogelijkheid om vervanging te regelen kan een relevante omstandigheid zijn.
In de besproken zaak waren de zelfstandige zorgprofessionals zelf verantwoordelijk voor vervanging. Dat past bij een zelfstandige positie, mits die mogelijkheid in de praktijk ook daadwerkelijk bestaat.
Een afspraak over vervanging die alleen op papier staat, is natuurlijk niet genoeg. De feitelijke werkwijze moet aansluiten bij de afspraken.
Zelfstandigheid zit niet alleen in het contract, maar moet zichtbaar zijn in de praktijk.
5. Vrijheid om een opdracht te accepteren of te weigeren
Een zzp'er moet ruimte hebben om te bepalen welke opdrachten hij of zij aanneemt.
In de zaak speelde mee dat de zorgprofessionals niet verplicht waren om opdrachten te accepteren en zich ook niet voortdurend beschikbaar hoefden te houden.
Dat is voor zzp'ers in de zorg een belangrijk uitgangspunt. Ondernemen betekent ook zelf keuzes kunnen maken over je opdrachten en beschikbaarheid.
Bij Verpleeg Collectief vinden we het daarom belangrijk dat een zorgprofessional als zelfstandige de ruimte houdt om te bepalen of een opdracht past. Dat kan betekenen dat je er soms zelf voor kiest om te stoppen op een adres dat niet bij je past.
6. Niet functioneren als onderdeel van het reguliere personeel
Een zelfstandige kan samenwerken met een zorgorganisatie zonder automatisch onderdeel te zijn van de interne personeelsorganisatie.
In de uitspraak werd onder meer gekeken naar omstandigheden zoals verplichte functioneringsgesprekken of verplichte trainingen. Het ontbreken van dergelijke verplichtingen speelde mee bij de beoordeling.
Dat betekent niet dat een zzp'er nooit mag deelnemen aan een overleg dat nodig is voor een specifieke opdracht of veilige zorg. Maar er is een verschil tussen opdrachtgerichte afstemming en volledig meedraaien als regulier personeelslid.
7. Er is sprake van echt ondernemersrisico
Ondernemen brengt risico's met zich mee. Een zelfstandige wordt bijvoorbeeld niet automatisch doorbetaald wanneer hij of zij niet kan werken.
In de zaak werd onder meer gekeken naar het feit dat de zzp'ers alleen werden betaald voor de werkzaamheden die zij daadwerkelijk uitvoerden en zelf risico droegen wanneer zij niet konden werken. Als je uitvalt door ziekte of een zorg vervalt plotseling dan kan het zijn dan jouw diensten en dus ook omzet vervalt.
Ondernemersrisico is daarom een belangrijk onderdeel van het totaalplaatje. Het laat zien dat een zzp'er niet dezelfde financiële zekerheden heeft als een werknemer, maar werkt vanuit een eigen onderneming en verantwoordelijkheid. Kosten die je maakt als zzp'er in de zorg lopen dan uiteraard wel gewoon door.
8. Werken voor meerdere opdrachtgevers ondersteunt het ondernemerschap
De rechter keek ook naar de positie van de zzp'ers buiten de relatie met het betreffende zorgbureau. De zorgprofessionals werkten niet exclusief voor één opdrachtgever. Bij het Verpleeg Collectief werk je rechtstreeks voor jouw client / opdrachtgever. Met deze client sluit je dan ook zelf de overeenkomst van opdracht af. Het is dus verstandig om jouw uren te verdelen over meerdere zorgvragers. Dit verkleint ook jouw risico om zonder opdracht te zijn mocht een zorg wegvallen.
Meerdere opdrachtgevers kunnen een aanwijzing zijn voor ondernemerschap. Ook andere aspecten van ondernemerschap kunnen relevant zijn, zoals acquisitie, reputatie, investeringen en de manier waarop iemand zich op de markt presenteert.
De Hoge Raad heeft bevestigd dat ondernemerschap van de werkende, ook buiten één specifieke arbeidsrelatie, bij de beoordeling volwaardig kan meewegen.
Overzicht: de 8 kenmerken in één oogopslag
- Een duidelijke opdracht
- Professionele vrijheid in de uitvoering van het werk
- Verantwoording afleggen zonder onnodig werkgeversgezag
- Zelf verantwoordelijkheid kunnen nemen voor vervanging
- Vrijheid om opdrachten te accepteren of te weigeren
- Niet functioneren als regulier onderdeel van de personeelsorganisatie
- Daadwerkelijk ondernemersrisico
- Zichtbaar ondernemerschap en ruimte voor meerdere opdrachtgevers
Wat betekent deze uitspraak voor zzp'ers in de zorg?
De uitspraak betekent niet dat iedere zzp'er in de zorg automatisch buiten een dienstverband valt. Ook betekent het niet dat je met een standaardcontract alle risico's wegneemt.
Wat de uitspraak wel laat zien, is dat zelfstandig werken in de zorg mogelijk is wanneer de feitelijke samenwerking past bij zelfstandig ondernemerschap.
Voor zzp'ers betekent dit dat het belangrijk is om je ondernemerschap niet alleen administratief, maar ook praktisch vorm te geven. Denk na over:
- welke opdrachten je aanneemt;
- hoe je jezelf als zelfstandig ondernemer positioneert;
- de vrijheid die je hebt bij de uitvoering van je werk;
- je verantwoordelijkheid voor je eigen onderneming;
- je opdrachtgevers en continuïteit;
- de afspraken die je maakt over een concrete opdracht.
De zorg is een bijzondere sector, maar geen sector waarin de regels over arbeidsrelaties niet gelden. Tegelijkertijd is er ook geen regel die zegt dat een zorgprofessional per definitie werknemer moet zijn.
Bij Verpleeg Collectief kijken we naar de daadwerkelijke zorgvraag, de professional en de manier waarop een opdracht wordt georganiseerd. Goede zorg en zelfstandig ondernemerschap kunnen naast elkaar bestaan. Maar dat vraagt wel om duidelijke afspraken en een werkwijze die daarbij past.
De discussie over schijnzelfstandigheid in de zorg is complexer dan vaak wordt voorgesteld. Deze uitspraak laat opnieuw zien dat de rechter kijkt naar de werkelijkheid achter de samenwerking.
Zelfstandig werken in de zorg is mogelijk. Maar zelfstandigheid moet je organiseren, afspreken én in de praktijk waarmaken.
Meer weten over werken als zelfstandige zorgprofessional?
Bij Verpleeg Collectief geloven we in de waarde van ervaren en zelfstandig werkende zorgprofessionals. We volgen de ontwikkelingen rondom zzp, schijnzelfstandigheid en wetgeving in de zorg nauwgezet en delen praktische informatie over wat deze ontwikkelingen kunnen betekenen voor de dagelijkse praktijk.
Bekijk onze informatie over werken als zzp'er in de zorg of neem contact met ons op om de mogelijkheden te bespreken.
