Wat is Palliatieve sedatie en wanneer wordt het ingezet? 

Door Dietske van Maanen, palliatief verpleegkundige

 

Vaak hoor je mensen zeggen: ‘Als ik niet meer wil leven kies ik voor palliatieve sedatie en niet voor euthanasie’ of zelfs "dan wil ik in slaap gebracht worden. "

 

Maar palliatieve sedatie is geen autonome keuze, de uiteindelijke beslissing ligt bij de arts en deze mag alleen over gaan tot palliatieve sedatie als de levensverwachting van de patiënt korter is dan 14 dagen en er geen behandeling van de klachten meer mogelijk is. Dit betekent bijvoorbeeld dat klachten van pijn, benauwdheid, misselijk en angst niet meer op te lossen zijn met medicatie. De arts start altijd de palliatieve sedatie.

Richtlijnen bij Palliatieve sedatie 

Volgens de richtlijnen mag er pas gestart worden met een continue diepe palliatieve sedatie als aan bovenstaande criteria is voldaan. De arts kan wel eerder beslissen om alleen nachtelijk te sederen als de patiënt vooral in de nacht niet comfortabel is en daardoor onvoldoende uit kan rusten. Vermoeidheid door een slechte nachtrust heeft vaak grote invloed op de kwaliteit van leven van de patiënt overdag. Je kan zelfs overdag een éénmalige gift geven als iemand even rust nodig heeft.

Het bewustzijn wordt verlaagd

Bij continue of diepe palliatieve sedatie wordt het bewustzijn van de patiënt verlaagd zodat hij niet meer lijdt onder de klachten. Zeg niet tegen de patiënt dat hij gaat slapen want soms zie je dat iemand zich toch weer even bewust wordt van zijn of haar omgeving en aan de oppervlakte komt en woorden wisselt met de zorgverleners of naasten. Dit is helemaal niet erg zolang de patiënt zich comfortabel voelt maar het is wel belangrijk om dit vooraf bij de patiënt en familie te melden. 

Comfortabel 

Als de patiënt niet comfortabel is en nog klachten heeft moet de sedatie verhoogd worden, dit zie je vaak aan grimassen of onrust.  Bij palliatieve sedatie wordt er volgens de richtlijn gestart met midazolam dit kan door een injectie die regelmatig herhaald wordt of door een infuuspomp aan te sluiten. Als de patiënt erg ziek en kwetsbaar is zie je vaak dat de patiënt snel overlijdt. Maar soms kan het ook dagen duren, ook hier moet je de familie op voorbereiden.

 

Familie informeren

Het is belangrijk niet te vergeten dat er een blaaskatheter ingebracht wordt en dat medicatie voor pijn zoals morfine via een pomp en medicatie voor de angst zoals haldol via het infuus door gegeven wordt. De patiënt heeft een verlaagd bewustzijn maar voelt misschien nog steeds pijn en angst. Wees je bewust dat het gehoor tot aan het sterven intact blijft, weet wat je zegt bij de patiënt en vertel wat je gaat doen als je een handeling gaat uitvoeren. Bereid de familie ook altijd voor op de stervensfase waarin de ademhaling soms stokt of er sprake is van reutelen. 

Doordat het bewustzijn is verlaagd kan de patiënt niet meer effectief hoesten of slikken en blijft er slijm in de keel staan en hoor je een reutelend geluid. Vertel aan de familie dat hun naaste hier geen last meer van heeft en leg de patiënt eventueel iets op zijn of haar zij zodat het slijm weg kan vloeien. De familie is vaak bang dat hun geliefde aan het stikken is en kunnen naderhand hier nog veel last van hebben bij de verwerking van al deze indrukken. Voor sommige naasten is het misschien de eerste keer dat ze een overlijden in hun directe nabijheid meemaken.