Rijbewijskeuring dementie: wanneer is een keuring verplicht?

Rijbewijskeuring dementie: Voor veel mensen betekent autorijden vrijheid en zelfstandigheid. Wanneer de diagnose dementie wordt gesteld, ontstaat vaak de vraag: mag ik nog autorijden? En wanneer is een rijbewijskeuring dementie verplicht?

Een diagnose dementie betekent niet automatisch dat iemand direct moet stoppen met autorijden. Wel is het belangrijk om de rijgeschiktheid zorgvuldig te laten beoordelen. In Nederland beoordeelt het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR) of iemand met dementie nog veilig aan het verkeer kan deelnemen.

Op deze pagina leest u alles over de rijbewijskeuring bij dementie, de regels van het CBR en de gevolgen voor het rijbewijs.

Wat is een rijbewijskeuring dementie?

Een rijbewijskeuring dementie is een medische beoordeling waarmee wordt vastgesteld of iemand met geheugenproblemen of dementie nog veilig kan autorijden.

Tijdens de beoordeling kijkt het CBR onder andere naar:

• de ernst van de geheugenproblemen;
• het ziekteverloop;
• concentratievermogen;
• beoordelingsvermogen;
• reactiesnelheid;
• inzicht in verkeerssituaties;
• eventuele medicijnen die invloed hebben op het rijgedrag.

Afhankelijk van de uitkomst kan het CBR besluiten dat iemand:

• zonder beperkingen mag blijven rijden;
• tijdelijk geschikt is;
• een rijtest moet afleggen;
• of niet langer rijgeschikt is.

Wanneer is een rijbewijskeuring dementie verplicht?

Een rijbewijskeuring dementie is noodzakelijk wanneer er sprake is van een vastgestelde vorm van dementie of wanneer een arts vermoedt dat de aandoening invloed heeft op de rijvaardigheid.

Bij de aanvraag of verlenging van een rijbewijs moet een bestuurder gezondheidsvragen beantwoorden. Wordt daarbij aangegeven dat sprake is van dementie of een geheugenstoornis, dan kan het CBR een medische beoordeling starten.

Mag iemand met beginnende dementie nog autorijden?

Ja, in sommige gevallen wel.

Mensen met beginnende dementie kunnen soms nog veilig autorijden. Dit hangt af van:

• het type dementie;
• de ernst van de klachten;
• het ziekteverloop;
• het oordeel van de medisch specialist;
• de beoordeling door het CBR.

Vaak wordt een rijbewijs dan voor een beperkte periode afgegeven, waarna opnieuw een beoordeling plaatsvindt.

Wanneer wordt autorijden afgeraden?

Autorijden wordt meestal afgeraden wanneer iemand:

• regelmatig de weg kwijtraakt;
• verkeerssituaties niet meer goed kan inschatten;
• moeite heeft met het nemen van beslissingen;
• verkeersregels vergeet;
• de aandacht niet goed kan verdelen;
• onvoldoende ziekte-inzicht heeft.

Deze veranderingen ontstaan vaak geleidelijk. Daarom merken familieleden de eerste signalen soms eerder op dan de bestuurder zelf.

Hoe verloopt de CBR-procedure?

De procedure bestaat meestal uit verschillende stappen.

Stap 1. Gezondheidsverklaring invullen

De bestuurder vult een gezondheidsverklaring in bij het CBR.

Stap 2. Medische informatie

Het CBR vraagt informatie op bij een arts of specialist.

Vaak gaat het om:

• neuroloog;
• geriater;
• specialist ouderengeneeskunde.

Stap 3. Medische keuring

Indien nodig volgt een rijbewijskeuring door een onafhankelijke arts.

Stap 4. Eventuele rijtest

Soms vraagt het CBR een praktische rijtest aan om te beoordelen hoe iemand zich in het verkeer gedraagt.

Stap 5. Besluit

Het CBR neemt vervolgens een beslissing over de rijgeschiktheid.

Welke vormen van dementie kunnen invloed hebben op autorijden?

Vrijwel alle vormen van dementie kunnen uiteindelijk gevolgen hebben voor de rijvaardigheid.

Onder andere:

• ziekte van Alzheimer;
• vasculaire dementie;
• Lewy Body dementie;
• frontotemporale dementie;
• gemengde dementie.

Niet iedere vorm ontwikkelt zich even snel. Daarom wordt iedere bestuurder individueel beoordeeld.

Welke signalen kunnen wijzen op verminderde rijgeschiktheid?

Familieleden merken vaak als eerste veranderingen op.

Veel voorkomende signalen zijn:

• verdwalen op bekende routes;
• schade aan de auto zonder duidelijke oorzaak;
• verkeersborden missen;
• onzeker rijgedrag;
• langzamer reageren;
• moeite met parkeren;
• onrust tijdens druk verkeer;
• vaker bijna-ongevallen.

Wanneer meerdere van deze signalen voorkomen, is het verstandig dit met de huisarts te bespreken.

Welke rol speelt de huisarts?

De huisarts kan een belangrijke rol spelen bij het herkennen van geheugenproblemen.

De huisarts bespreekt:

• de klachten;
• de veiligheid;
• eventuele verwijzing naar een geheugenpoli;
• het vervolgtraject richting het CBR.

De uiteindelijke beslissing over het rijbewijs wordt echter niet door de huisarts genomen, maar door het CBR.

Wat als iemand niet wil stoppen met autorijden?

Voor veel mensen is stoppen met autorijden emotioneel.

Het betekent vaak verlies van:

• zelfstandigheid;
• vrijheid;
• sociale contacten.

Toch staat verkeersveiligheid altijd voorop.

Open gesprekken met familie, huisarts en casemanager dementie kunnen helpen om samen naar passende alternatieven te zoeken.

Welke alternatieven zijn er?

Wanneer autorijden niet meer verantwoord is, zijn er vaak andere mogelijkheden.

Denk aan:

• openbaar vervoer;
• buurtbus;
• regiotaxi;
• Valys-vervoer;
• particuliere vervoersdiensten;
• mantelzorg;
• particuliere thuiszorg met begeleiding naar afspraken.

Veelgestelde vragen over rijbewijskeuring dementie

Is een diagnose dementie voldoende om het rijbewijs kwijt te raken?

Nee. Iedere bestuurder wordt individueel beoordeeld. Bij beginnende dementie kan iemand soms nog tijdelijk rijgeschikt worden verklaard.

Hoe lang duurt een rijbewijskeuring?

Dat verschilt per situatie.

De totale procedure bij het CBR duurt vaak enkele weken tot enkele maanden, afhankelijk van de benodigde medische informatie.

Wie betaalt de rijbewijskeuring?

De kosten van de medische keuring zijn meestal voor rekening van de bestuurder.

Mag iemand tijdens de procedure blijven rijden?

Dat hangt af van de persoonlijke situatie en de geldigheid van het rijbewijs. Bij twijfel is het verstandig dit met het CBR of de behandelend arts te bespreken.

Kan iemand na een afwijzing opnieuw worden gekeurd?

Ja, wanneer de medische situatie verandert of wanneer het CBR daarom vraagt, kan een nieuwe beoordeling plaatsvinden.

Veiligheid staat voorop

Dementie is een progressieve aandoening. Dat betekent dat de rijvaardigheid in de loop van de tijd kan veranderen.

Een tijdige rijbewijskeuring dementie helpt om op een veilige en verantwoorde manier te beoordelen of autorijden nog mogelijk is. Daarmee wordt niet alleen de bestuurder beschermd, maar ook andere weggebruikers.

Wanneer u twijfelt over de rijgeschiktheid van uzelf of een naaste, bespreek dit dan met uw huisarts of casemanager dementie.

Clinical Dementia Rating (CDR)

De Clinical Dementia Rating (CDR) wordt regelmatig gebruikt door geriaters, neurologen en geheugenpoliklinieken om de ernst van dementie in te schatten. Hoewel het CBR niet uitsluitend op de CDR-score beslist, speelt deze score vaak een belangrijke rol in de medische beoordeling van de rijgeschiktheid.

Wat betekent een CDR-score voor uw rijbewijs?

Bij de beoordeling van dementie maken artsen vaak gebruik van de Clinical Dementia Rating (CDR). Dit is een internationaal gebruikte schaal waarmee de ernst van dementie wordt vastgesteld. De CDR-score helpt artsen en het CBR om een beter beeld te krijgen van het functioneren van iemand met dementie.

De score wordt bepaald aan de hand van verschillende onderdelen van het dagelijks functioneren, zoals:

• geheugen;
• oriëntatie;
• probleemoplossend vermogen;
• zelfstandig functioneren;
• sociale activiteiten;
• persoonlijke verzorging.

De CDR-score is niet de enige factor die bepaalt of iemand nog mag autorijden, maar vormt wel een belangrijk onderdeel van de medische beoordeling.

CDR 0: Geen aanwijzingen voor dementie

Bij een CDR-score van 0 zijn er geen aanwijzingen voor dementie. Er zijn geen beperkingen die de rijgeschiktheid beïnvloeden.

CDR 0,5: Zeer lichte cognitieve achteruitgang

Een CDR-score van 0,5 wordt vaak gezien bij zeer lichte dementie of milde cognitieve stoornissen (MCI). Sommige mensen merken alleen lichte geheugenproblemen, terwijl zij in het dagelijks leven nog grotendeels zelfstandig functioneren.

Of iemand met een CDR 0,5 nog mag autorijden, hangt af van de individuele situatie. Het CBR beoordeelt onder meer:

• het ziekte-inzicht;
• de reactiesnelheid;
• het beoordelingsvermogen;
• eventuele verkeersincidenten;
• het oordeel van de behandelend specialist.

Sommige bestuurders met een CDR 0,5 worden nog tijdelijk rijgeschikt verklaard, vaak voor een beperkte periode waarna een herbeoordeling volgt.

CDR 1: Lichte dementie

Bij CDR 1 is sprake van lichte dementie. Het dagelijks functioneren wordt merkbaar beïnvloed en mensen hebben vaker moeite met complexe taken.

Autorijden kan dan minder veilig worden door problemen met:

• het overzicht bewaren;
• verkeerssituaties inschatten;
• het nemen van beslissingen;
• het reageren op onverwachte gebeurtenissen.

In deze fase zal het CBR de rijgeschiktheid zorgvuldig beoordelen. In veel gevallen volgt aanvullend onderzoek of een praktische rijtest.

CDR 2: Matige dementie

Een CDR-score van 2 betekent dat sprake is van matige dementie. Er zijn duidelijke beperkingen in het zelfstandig functioneren.

Mensen met CDR 2 hebben vaak moeite met:

• oriëntatie;
• concentratie;
• geheugen;
• plannen;
• verkeersinzicht;
• reactievermogen.

In de praktijk wordt iemand met CDR 2 vrijwel altijd als ongeschikt beschouwd om veilig een motorvoertuig te besturen. De kans dat het CBR de rijgeschiktheid nog goedkeurt is zeer klein.

CDR 3: Ernstige dementie

Bij CDR 3 is sprake van ernstige dementie. Zelfstandig autorijden is dan niet meer verantwoord.

De beperkingen zijn dusdanig dat deelname aan het verkeer een groot risico vormt voor zowel de bestuurder als andere weggebruikers.

Is de CDR-score doorslaggevend?

Nee. Het CBR beoordeelt altijd de totale medische situatie. Daarbij wordt gekeken naar:

• de diagnose;
• de CDR-score;
• neuropsychologisch onderzoek;
• informatie van de neuroloog of geriater;
• het ziekteverloop;
• eventueel een rijtest.

Een CDR-score alleen bepaalt dus niet automatisch of iemand zijn of haar rijbewijs behoudt. Wel geldt in de praktijk dat naarmate de CDR-score hoger is, de kans op rijgeschiktheid kleiner wordt.